Henri Bergson (1859-1941)

Jego filozofię wypełniały analogię w stosunku do pragmatyzmu (?Pragmatyzm był pierwszą koncepcją filozoficzną, która rozpowszechniła się w XXstuleciu. Powstał jako reakcja przeciw idealizmowi racjonalistycznemu i metafizycznemu, usiłował przeciwstawić mu bardziej trzeźwy i praktyczny sposób myślenia. Wyrósł w Ameryce.?)
(W. Tatarkiewicz, Historia Filozofii t. 3, Warszawa 2005, s. 223)

Jego dzieła to:
-Donnees immediates de la consience, 1889
- Lewolution creatrice, 1907
-Introduction a la metaphysique, 1903
-Matiere et memoire, 1896
-Les deux sources de la religion et de la morale, 1932
Le rire, 1900.

Henri Bergson (...)poszukiwał podstawy dla nowej metafizyki. Jako punkt wyjścia przyjął przy tym wyniki nauk szczegółowych, przekroczył je jednak, aby sięgnąć do intuicji.
W swej głównej pracy Ewolucja twórcza (1907) rozwinął, nawiązując do teorii ewolucji, rozległą filozofię życia. Życie jest ciągłym procesem twórczym, napędzanym przez elan vital (życiowy pęd), który ciągle się rozwija i różnicuje w nowe formy.
Intelekt, stanowiący podstawę nauk przyrodniczych, nie jest w stanie ująć tego, co żywe, ponieważ jego statyczny, abstrahujący i wyodrębniający sposób podejścia nie może uwzględnić dynamiki i wyjątkowości życia. Wynika to również z przestrzennego i ilościowego pojęcia czasu w naukach przyrodniczych. Pozostaje ono w sprzeczności z trwaniem (duree), stanowiącym podstawę prądu życia, jako bezpośrednio twórczym strumieniem, który przechowuje w sobie to, co było wcześniej, i przenosi do tego, co nadchodzi.
Trwanie daje się uchwycić w przeżyciu wewnętrznym, zgodnym z czystą jakością i intensywnością stanów świadomości. Elan vital różnicuje się na trzy formy życia: rośliny, zwierzęta i ludzi, które powstają w wyniku przenikania się materii..
Właściwy zwierzętom instynkt i ludzki intelekt stanowią sposoby instrumentalnego działania, przy czym instynkt pozostaje bliżej życia i pozwala się wyrazić jego pierwotnej połaci, nie jest jednak zdolny sam siebie ująć refleksyjnie. Intelekt nastawia się na to, co statyczne i materialne, i w istocie jest zadomowiony jedynie w obszarze sprawności technicznej.
Udział w twórczym impulsie życia jest możliwy tylko przez zagłębienie się świadomości w intuicji, która łączy instynkt i intelekt.
W swej pracy Dwa źródła moralności i religii (1932) BERGSON dokonał podziału na otwarte i zamknięte formy moralności i społeczeństwa.
Społeczeństwo zamknięte narzuca jednostce całość zachowań, w których obrębie moralność funkcjonuje jako system bezosobowych norm. podyktowanych wymaganiami wspólnoty.
Natomiast moralność otwarta odwołuje się do wolności, miłości i żywych przykładów. Podobnie panująca w statycznej religii sztywność służy zachowaniu dotychczasowego społeczeństwa. Działa ona jako obrona przed strachem i niepewnością, podczas gdy idiotę religii dynamicznej stanowi mistyka, której celem jest osiągnięcie jedności ze Stwórcą.
((P. Kunzman, F.-P. Burkard, F. Wiedemann, Atlas Filozofii, Warszawa 1999, s. 193)